Patrice Émery Lumumba, 2 Ιουλίου 1925 – 17 Ιανουαρίου 1961.
Κονγκολέζος ηγέτης της ανεξαρτησίας και ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός της Δημοκρατίας του Κονγκό (σημερινή Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό).
Ήταν παντρεμένος με την Πωλίν Οπάνγκα (1937 – 23 Δεκ. 2014) και είχαν πέντε παιδιά.
30 Ιουνίου 1960, το Κονγκό (Ζαΐρ) αποκτά την ανεξαρτησία του από το Βέλγιο.
Το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα με ηγέτη τον Πατρίς Λουμούμπα κερδίζει τις πρώτες εκλογές και σχηματίζει κυβέρνηση.
Ωστόσο, οι φιλοσοβιετικές θέσεις της νέας κυβέρνησης δεν άρεσαν στους ιμπεριαλιστές, οι οποίοι στήριξαν τον πραξικοπηματία Μομπούτου, ανέτρεψαν τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση και στη χώρα επιβλήθηκε δικτατορία.
Το Βέλγιο συνέχισε να στέλνει ενισχύσεις, και ο υποστηριζόμενος από τους Ευρωπαίους Μωυσής Τσόμπε, ηγέτης του κόμματος Κόνακατ και αντίπαλος του Λουμούμπα, κήρυξε στις 11 Ιουλίου την ανεξαρτησία της Κατάνγκα, της οποίας τα ορυχεία χαλκού εκμεταλλευόταν σχεδόν κατά αποκλειστικότητα η πανίσχυρη Βελγική Ένωση Ορυχείων.
Ο Λουμούμπα το φθινόπωρο συλλαμβάνεται και φυλακίζεται.
Ο Ο.Η.Ε. δεν ήταν καθόλου αμερόληπτος στην κρίση του Κονγκό κι έτσι οι συζητήσεις στους κόλπους του δεν οδήγησαν πουθενά.
Αντίθετα, η στάση του γενικού γραμματέα Νταγκ Χάμαρσκελντ προκάλεσε την οργή των οπαδών του Λουμούμπα, οι οποίοι ζητούσαν την άμεση καθαίρεση του γ.γ. του Ο.Η.Ε.
Η παρουσία του, ακόμα και στη φυλακή, γίνεται ακόμη πιο ενοχλητική κι έτσι μεθοδεύεται η φυσική του εξόντωση.
Τον Ιανουάριο του 1961 τον απομακρύνουν από τη Λεοπολντβίλ και τον μεταφέρουν σε φυλακή της Κατάνγκα, όπου το καθεστώς του Μωυσή Τσόμπε μεταχειρίζεται κτηνωδώς κάθε αντίπαλό του.
Σε ελάχιστες εβδομάδες μετά τη μεταγωγή του εκεί, στις 17 Ιανουαρίου του 1961, ο Λουμούμπα, δολοφονείται μετά από φριχτά βασανιστήρια.
Κουβάλαγε την Αφρική μες στην καρδιά του (Λουμούμπα)
Σοβιετικό πόστερ, V.B. Koretsky
Στις 10 Φεβρουαρίου ο ραδιοφωνικός σταθμός της Ελίζαμπετβιλ ανακοίνωσε ότι δήθεν ο Λουμούμπα δραπέτευσε από τη φυλακή του και στη συνέχεια σφαγιάστηκε από μέλη φυλής εχθρικής προς τη δική του.
Η αναγγελία της δολοφονίας ξεσήκωσε παγκόσμια κατακραυγή κατά των Η.Π.Α., του Βελγίου και της Μεγάλης Βρετανίας.
Ο Λουμούμπα από τότε γίνεται και παραμένει το σύμβολο του αφρικανικού αλυτρωτισμού.
Τον Φεβρουάριο του 2002 η βελγική κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι φέρει «αναμφισβήτητα μέρος της ευθύνης για τα γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο του Λουμούμπα».
Τον Ιούλιο του 2002 έγγραφα που δημοσιοποίησε η κυβέρνηση των ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι η CIA έπαιξε ρόλο στη δολοφονία του Λουμούμπα, βοηθώντας τους αντιπάλους του με χρήματα και πολιτική υποστήριξη, και στην περίπτωση του Μομπούτου με όπλα και στρατιωτική εκπαίδευση.
Αντίστοιχες κατηγορίες απευθύνθηκαν και στην Αγγλία (Μ16).
