Το Σχολείο
Α. Απόσπασμα από την μαρτυρία του Βασίλειου Χατζηευστρατίου ( Γιαλί – Τσιφλίκ Μ. Ασίας 1887 – Πτολεμαΐδα 1971 ) στο ΚΕΝΤΡΟ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
” Σχολείο είχαμε ένα μεγάλο με ΣΤ’ τάξεις του Δημοτικού και 2 σχολαρχείου .
Είχαμε 3 δασκάλους από την Πόλη και οι άλλοι ήταν από το χωριό μας και από τα γύρω χωριά .
Οι δάσκαλοι όλοι και οι παπάδες πληρώνονταν από το ταμείο της εκκλησίας που το διοικούσε η δημογεροντία του χωριού μας.
Αυτή φορολογούσε τον κάθε κάτοικο με ετήσια φορολογία σε είδη από τα προϊόντα του ή σε χρήμα και πλούτιζε το ταμείο της εκκλησίας που είχε και εισοδήματα από δωρεές πολλές γιατί ο κόσμος ήταν πλούσιος και θρησκόληπτος .”
Β. ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΑΙΡΕΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΤΖΑΕΡΙΔΗ ” «Ένα ταξίδι στην αντίπερα όχθη, στα χωριά της Προύσας»
” Το σχολειό μας ήταν μεγάλο , εξατάξιο, και είχε κτιστεί το 1895.
Δίδασκαν τρεις δάσκαλοι από την Κωνσταντινούπολη και άλλοι τρεις από τα γύρω χωριά , τους οποίους πλήρωνε η Εκκλησία από το ταμείο της , φορολογώντας γι’ αυτόν το λόγο τον κάθε χωριανό , ανάλογα με τα εισοδήματά του.
Πηγαίναμε και στο σχολαρχείο όπου μαθαίναμε υποχρεωτικά τα Τούρκικα .
Οι δάσκαλοι πολλές φορές μας διηγούνταν την Ελληνική Ιστορία, την επανάσταση του 1821 και μας δίδασκαν τα πατριωτικά τραγούδια του Ρήγα Φεραίου.
Τα λέγαμε με μεγάλη περηφάνια και τα τραγουδούσαμε φωναχτά με κίνδυνο να μας ακούσει κανένας περαστικός Τούρκος .
Αν εκείνη τη στιγμή μας ειδοποιούσαν ότι περνούσαν απ’ έξω Τούρκοι , αμέσως αλλάζαμε το σκοπό και τραγουδούσαμε το παρακάτω τραγούδι :
« Γιαλί Τσιφλίκι μ’ όμορφο , με τα φαρδιά σοκάκια
και πως το καταδέχτηκες κι έβαλες χανουμάκια . (δις)
Σένα το λέγω , σένα που είσαι απ’ την Αγυιά ,
που ‘χεις τα μαύρα φρύδια και τα σγουρά μαλλιά .
Σένα το λέγω , σένα πουλί μου κι άκουσ’ το ,
πάρε χαρτί και πένα και κάτσε γράψε το .
Στα Μουδανιά θα πιώ κρασί , στην Τρίγλια θα μεθύσω
και μέσα απ’ το Γιαλί Τσιφλίκ κορίτσι θ’ αγαπήσω . (δις)
Σένα το λέγω , σένα πουλί μου κι άκουσ’ το , πάρε χαρτί
και πένα και κάτσε γράψε το » .
Ποιος πήγαινε όμως στο σχολείο ; Δυο τρία χρόνια μόνο και ύστερα φεύγαμε και βοηθούσαμε τους γονείς μας στις γεωργικές δουλειές . Αυτές έφερναν παράδες … ”
