14 Αυγούστου 1974: Η άνιση αλλά ηρωική μάχη του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ Στις 14 Αυγούστου 1974 ο «Αττίλας 2» επιχειρούσε τη δεύτερη εισβολή. Οι στρατιωτικές δυνάμεις της Κύπρου ήταν αποδεκατισμένες και είχαν μείνει σε πολύ λίγα μέρη, όπου πάλευαν προσπαθώντας να σώσουν ό,τι έμεινε. Στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ διεξήχθη μία από τις πιο άνισες, αλλά ηρωικές μάχες που διήρκησε τρεις ημέρες. Επί 60 ώρες οι 318 ήρωες, με επικεφαλής τον υποδιοικητή της μονάδας Αντισυνταγματάρχη ΠΖ Παναγιώτη Δ. Σταυρουλόπουλο, αντιμετώπιζαν 6.900 Τούρκους και Τουρκοκύπριους στρατιώτες.
Η αναλογία 1:22 είναι συγκλονιστική και δείχνει την άνιση προσπάθεια, με τους άνδρες στο ΕΛΔΥΚ να λυγίζουν μόνο όταν τους εγκατέλειψαν οι πάντες και οι δυνάμεις τους.
Το χρονικό της επίθεσηςΤο πρωί της 14ης Αυγούστου ξεκινά μια φονική και άνιση μάχη εφάμιλλη εκείνης των Θερμοπυλών, η οποία διδάσκεται από πολλές Στρατιωτικές Ακαδημίες και Σχολές Πολέμου παγκοσμίως η τουρκική αεροπορία άρχισε να βάλει εναντίον του στρατοπέδου. Αντιμέτωποι με 7.000 Τουρκους και Τουρκοκυπριους, οι οποίοι πλαισιώνονται με βαρύ πυροβολικό και πλήρη αεροπορική υποστήριξη, η οποία κατέσκαψε το στρατόπεδο μετατρέποντας το σε μια πύρινη κόλαση από τις απαγορευμένες από τον ΟΗΕ βόμβες ναπάλμ. οι οποίοι αγνοούσαν πως στη Μια Μηλιά, η αντίσταση είχε καταρρεύσει.
Η επόμενη ημέρα συνεχίστηκε με μάχες, με τους άνδρες της ΕΛΔΥΚ να προβάλουν σθεναρή αντίσταση. Οι Τούρκοι στρατιώτες πλησίαζαν την ΕΛΔΥΚ αφύλακτοι και για αυτό και στις πρώτες μάχες είχαν μεγάλες απώλειες. Στις 16 Αυγούστου σημειώθηκε η τελευταία μέρα της μάχης, όταν αεροσκάφη, πυροβόλα, βόμβες Napalm και όλμοι του τουρκικού στρατού, αποτελείωσαν το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ .Ξημερώματα της 16ης Αυγούστου αρχίζει η πιο λυσσαλέα μάχη του τριημέρου. Μαζική ρίψη βλημάτων με ταυτόχρονη προέλαση πεζοπόρων τμημάτων με την τούρκικη αεροπορία να οργώνει τον ουρανό. Βαστάνε όμως ηρωiκοι υπερασπιστές του στρατοπέδου . Στο αποκορύφωμα όμως της μάχης, την ώρα που η τουρκική επίθεση φούντωνε από κάθε κατεύθυνση η 187 ΜΠΠ αίφνης σίγησε, έπαυσε πυρ παγώνοντας τις ψυχές των πολεμιστών μας και αναζωπυρώνοντας την ορμή των εισβολέων… Τελειωσαν τα πυρομαχικά ή οι οδηγίες από την κεντρική διοίκηση; Τότε ο Σταυρουλόπουλος, διατάζει την περίφημη απαγκίστρωση για να διασώσει όσους περισσότερους άντρες μπορεί για τον-όπως αφελώς ήλπιζε-πόλεμο που θα διεξαγόταν ύστερα… Στη θύμιση αυτής της διαταγής η φωνή πνίγεται, τα μάτια βουρκώνουν και η εναγώνια ερώτηση του Ταξίαρχου «γιατί δεν έστειλαν βοήθεια» μένει μετέωρη. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά, «Τούρκος δεν θα πατούσε στο στρατόπεδο, αν μου είχαν στείλει τις ενισχύσεις που ζητούσα. Αλλά, δεν με πήραν, ούτε ένα τηλέφωνο να δουν τι κάνουμε… Πώς να κοιτούσα στα μάτια τα παιδιά μου (εννοεί: στρατιώτες) που μας γέλασαν;»
Μάχες σώμα-σώμα, άνθρωποι εναντίον αρμάτων, φλεγόμενα κορμιά, άμορφες μάζες…. Είναι χαρακτηριστικό το στιγμιότυπο που κατέγραψε η γραφίδα της Ιστορίας. Ο Σωτήρης Σταυριανάκος, αυτός ο ήρωας από το Σκουτάρι της Μάνης, λοχαγός Μηχανικού, βλέπει τα άρματα των τούρκων να έχουν διασπάσει την τελευταία γραμμή άμυνας και να εισέρχονται στο στρατόπεδο. Πολύ υπερήφανος, πολύ πατριώτης και πολύ Έλληνας για τέτοια ατίμωση πετάγεται από το όρυγμα και εφορμά δρομαίος εναντίον των αρμάτων. Μόνος, αγέρωχος, απέναντι στους ατσάλινους γίγαντες ουρλιάζει με την στεντόρεια φωνή του. Καθώς οπλίζει για να σημαδέψει το πλήρωμα του τανκ μια οβίδα ενός άλλου άρματος τον στοχεύει και τον κόβει κυριολεκτικά στα δύο. Συνειδητή πράξη θυσιαστικής αυταπάρνησης στο βωμό υπεράσπισης του ευγενέστερου ιδανικού επί γης, την Ελευθερία του Έθνους. Χάθηκαν περίπου 90 παλικάρια ΕΛΔΥΚαριοι, οι οποίοι κολύμπησαν σε ένα λουτρό αίματος, διασώζοντας όμως την τιμή των ελληνικών όπλων και ματαιώνοντας τα σχέδια των Τουρκων για πλήρη κατάληψη της Λευκωσίας. Οι δυνάμεις των Τούρκων, σύμφωνα με την πιο συντηρητική εκδοχή, υπέστησαν τρομακτικό πλήγμα με πάνω από 800 νεκρούς και 1.400 τραυματίες.
Ο λοχίας Πλέσας περιέγραψε τις τελευταίες στιγμές της μάχης, με λόγια που συγκλονίζουν: «Για να γίνει η οπισθοχώρηση σωστά έπρεπε να φύγουν οι πρώτοι από τη μέση, να κρατάμε οι υπόλοιποι από τα πλάγια και σιγά-σιγά ένας-ένας να φεύγουμε, μέχρι να φύγουν και οι τελευταίοι. Διέταξα οπισθοχώρηση, αλλά δεν έφευγε κανείς. Είχαμε δεθεί μεταξύ μας. Και ήξεραν οι μεσαίοι που έπρεπε να φύγουν πρώτοι, ότι οι τελευταίοι θα σκοτωθούν. Φώναξα, έβρισα. Δεν έφευγαν. Κάποια στιγμή κάποιος ξεκίνησε. Οι περισσότεροι από εμάς φονεύθηκαν κατά την υποχώρηση. Φεύγοντας, είδα τον λοχαγό Σταυριανάκο σκοτωμένο. Όρθιο μέσα στο όρυγμα είδα τον Δημήτρη Λούρμπα.
– Δημήτρη, δεν υπάρχει άλλος, είμαι ο τελευταίος, φεύγουμε. – Δεν φεύγω, μου απάντησε.
»Είχε μαζέψει 3-4 όπλα που παρατήθηκαν από νεκρούς ή τραυματίες και τα τοποθέτησε γύρω από το όρυγμα. Στεκόταν όρθιος και πυροβολούσε, πότε με το ένα και πότε με το άλλο… Δύο άλλα ορύγματα ήταν γεμάτα τραυματίες. Προχώρησα με πυρ και κίνηση, ενώ οι Τούρκοι γάζωναν τα πάντα. Είχαν εισέλθει εντός του στρατοπέδου και οι μάχες γίνονταν πια σώμα με σώμα».
Δεκάδες άνδρες της ΕΛΔΥΚ σκοτώθηκαν στο πεδίο μάχης. Κάποιοι έσπευσαν να κρυφτούν στη Σχολή Γρηγορίου όμως κι αυτή έγινε στόχος των βομβαρδισμών. Κάποιοι κρύφτηκαν στα ορύγματα, ενώ όσοι έπεσαν στα χέρια των Τούρκων στρατιωτών βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Ένας από τους στρατιώτες, ο Ιωάννης Παπαδόπουλος, βρέθηκε δεμένος με τα κορδόνια των αρβύλων του κι αργότερα εκτελεσμένος. Τα οστά του εντοπίστηκαν σε ομαδικό τάφο 1,5 χιλιόμετρο από το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ.
Η ΤΟΥΡΔΥΚ αποκεφάλισε δέκα στρατιώτες και τοποθέτησε τα κεφάλια τους στην είσοδο του στρατοπέδου.
Κάποιους στρατιώτες, αφού τους έγδυσαν, τους τοποθέτησαν στο οδόστρωμα για μέρες. Οι απώλειες της ΕΛΔΥΚ ανήλθαν σε 83 νεκρούς και αγνοουμένους. Βαριές όμως ήταν και οι τουρκικές απώλειες, οι οποίες υπολογίζονται σε εκατοντάδες στρατιώτες, ωστόσο ποτέ δεν υπήρξε επίσημη ανακοίνωση από την τουρκική πλευρά, ενώ ο διοικητής της ΤΟΥΡΔΥΚ συνταγματάρχης Κορτίκογλου αντικαταστάθηκε.
