Μια μέρα σαν αυτή που ξημερώνει πριν 105 χρόνια,1 Αυγούστου 1921 – Η θρυλική προέλαση προς τον Σαγγάριο
”Αγγίζαμε την Άγκυρα όχι για να την κρατήσουμε, αλλά για να γράψουμε με το αίμα μας το τελευταίο κεφάλαιο μιας χιλιόχρονης πορείας. Δεν ήταν μια εκστρατεία. Ήταν ένα έπος που βάδιζε προς το πεπρωμένο.”
Την 1η Αυγούστου 1921, ξεκινούσε η Μεγάλη Ελληνική Προέλαση προς τον Σαγγάριο, μία από τις πιο κρίσιμες και παράλληλα τραγικές φάσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η Στρατιά Μικράς Ασίας, υπό τη διοίκηση του αντιστράτηγου Αναστάσιου Παπούλα, διατάσσεται να διαβεί τα ενδότερα της Ανατολίας, να διασχίσει τις άνυδρες πεδιάδες και τα πετρώδη οροπέδια, για να πλήξει την καρδιά της κεμαλικής αντίστασης την Άγκυρα.
Η διαταγή ήταν ξεκάθαρη καταδίωξη του εχθρού μέχρι την οριστική συντριβή του. Όμως πίσω από τις γραμμές, η ελληνική πολιτεία ήταν διχασμένη, το ηθικό εύθραυστο και η στρατιωτική κόπωση φανερή μετά από δύο χρόνια πολέμου σε ξένα εδάφη. Παρ’ όλα αυτά, η ελληνική ψυχή αντέχει.
«Επροχωρούσαμεν με την ιδέα ότι φέρομεν εις τους μικρασιατικούς πληθυσμούς το πνεύμα του Παρθενώνος και την προστασία του Σταυρού»
— Μιχαήλ Ροδάς, Η Ελλάς στη Μικρά Ασία (1923)
Οι ελληνικές μεραρχίες, από την Κιουτάχεια και το Εσκί Σεχίρ, προελαύνουν προς τα ανατολικά, σε ένα άνυδρο και αφιλόξενο τοπίο. Στόχος τους να συντρίψουν τις δυνάμεις του Μουσταφά Κεμάλ και να επιβάλουν όρους ειρήνης από θέση ισχύος. Το μέτωπο εκτείνεται σε πάνω από 700 χιλιόμετρα, ενώ η στρατιά επιχειρεί την επικίνδυνη κίνηση να εκτείνεται μακριά από τις βάσεις ανεφοδιασμού της ένα ρίσκο που τελικά θα αποδειχθεί μοιραίο.
Η μάχη του Σαγγαρίου, που θα ακολουθήσει λίγες μέρες αργότερα (13–29 Αυγούστου), θα αποβεί αιματηρή και αμφίρροπη. Οι Έλληνες φτάνουν στα 50 χιλιόμετρα από την Άγκυρα, αλλά δεν κατορθώνουν να την καταλάβουν. Το μέτωπο παγώνει. Οι απώλειες είναι βαριές. Η ελληνική στρατιά υποχρεώνεται σε ανασύνταξη και αμυντική στάση, εγκαινιάζοντας την αρχή του τέλους της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
Όμως, για εκείνες τις μέρες του Αυγούστου του 1921, οι Έλληνες δεν ήταν απλώς στρατιώτες. Ήταν συνεχιστές μιας μακραίωνης ιστορίας, απόγονοι του Αχιλλέα και του Αλέξανδρου, που προχωρούσαν σε γη γνώριμη, με τον ίσκιο της Τροίας και της Εφέσου πίσω τους.
«Ενδόμυχα εβιώνομεν την ιδέα ότι αυτή η πορεία ήταν μία επιστροφή,όχι προς το παρελθόν, αλλά προς τη δικαιοσύνη της ιστορίας»
Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο
Κι αν το χώμα της Ανατολής δεν κράτησε για πάντα το βήμα του Έλληνα στρατιώτη, κράτησε τη μαρτυρία του. Γιατί η πορεία προς τον Σαγγάριο δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση ήταν μια τελευταία αναλαμπή ενός κόσμου που είχε γεννηθεί χιλιάδες χρόνια πριν στις ιωνικές ακτές και τώρα επέστρεφε, όχι για να κυριαρχήσει, αλλά για να σφραγίσει με θυσία το όραμα της Ιστορίας.
Ήταν η στιγμή που η ιστορία ντύθηκε με τα χρώματα της τραγωδίας και του ηρωισμού, και ο Έλληνας στρατιώτης κουρασμένος, μόνος, αλλά όρθιος κοίταξε κατάματα το πεπρωμένο. Δεν υποχώρησε. Δεν λύγισε. Περπάτησε μέχρι εκεί που έφτανε η μνήμη του γένους. Και όταν σταμάτησε, δεν ήταν από δειλία ήταν επειδή η ιστορία ποτισμένη για αλλή μια φορά με ανθρώπινα λάθη είχε ήδη μιλήσει.
Η 1η Αυγούστου του 1921 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία αλλά το σύνορο ανάμεσα στο όραμα και την πτώση, ανάμεσα στη δόξα και στην τραγωδία. Είναι η ημέρα που ο ελληνισμός στάθηκε για τελευταία φορά, με οργανωμένο στρατό, στην καρδιά της Ανατολής. Και αν δεν κατόρθωσε να κρατήσει εκείνη τη γη, κατόρθωσε να αφήσει πάνω της κάτι που δεν σβήνει το ανεξίτηλο αποτύπωμα της αυτοθυσίας, της ανδρείας και της ιστορικής του μνήμης. Γιατί υπάρχουν στιγμές που δεν μετρώνται με τις νίκες τους, αλλά με το μέγεθος της θυσίας τους και η προέλαση προς τον Σαγγάριο υπήρξε μία από αυτές.
Στυλ. Καβάζης
1921,Έλληνες στρατιώτες λιχνίζουν σιτάρι στην Αλμυρά Έρημο για την εξασφάλιση τροφής κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.
Πίσω από τις μάχες η σκληρή πραγματικότητα του μετώπου και ο αγώνας των στρατιωτών για επιβίωση στην αφιλόξενη έρημο της Ανατολίας.
