Ο Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης ιδρύθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1890 στη Σμύρνη (επί οθωμανικής αυτοκρατορίας) όντας ένα από τα πρώτα ελληνικά αθλητικά σωματεία της Σμύρνης, ενώ συγκαταλέγεται επίσης στα αρχαιότερα εν ενεργεία σωματεία που έχουν ιδρύσει Έλληνες με σκοπό την άθληση.
14 Σεπτεμβρίου 1890. Φίλαθλοι της Σμύρνης με πρωτοπόρο το Νικία Τζέτζο ιδρύουν τον Μουσικό και Γυμναστικό Σύλλογο «Ορφεύς». Ιδρυτικά μέλη ήταν οι: Παναγής Αργυρόπουλος, Ιωάννης Φατσέας, Μ. Στιβακτόπουλος, Δημοσθένης Μιλανάκης, Μιχαήλ Τσοχατζόγλου, Ανδρέας Βουλγαρίδης, Κωνσταντίνος Τομπρώφ, Κάστωρ Φόρος, Πολυδεύκης Φόρος, Νικόλαος Μανωλιάδης, Αιμίλιος Κάρταλης, Αλέκος Φωτιάδης. Ο σύλλογος δημιουργεί ορχήστρα, χορωδία, κάνει συναυλίες στη Σμύρνη, σε άλλες πόλεις ακόμα και στη Μυτιλήνη, οργανώνει λογοτεχνικές βραδιές αλλά παραμελεί τον αθλητικό τομέα, αν και είχε αθλητές, με τους οποίους πήρε μέρος το 1895 στα Τήνια. Το 1896 στους Α΄ Ολυμπιακούς Αγώνες έστειλε τον δρομέα Αλέξανδρο Τομπρώφ.
Το 1893 μερίδα αθλητών αποχωρεί από τον Ορφέα και το 1894 ιδρύει τον Αθλητικό Σύλλογο «Γυμνάσιον», με αποκλειστικά αθλητικό χαρακτήρα. Αγοράζει αθλητικό εξοπλισμό, ρουχισμό, υποδήματα και τον Αύγουστο του 1895 οι αθλητές του εντυπωσίασαν στους πανελλήνιους αθλητικούς αγώνες «Τήνια». Αν και είχε συγκροτημένη αθλητική ομάδα, στους Ολυμπιακούς αγώνες δεν κατάφερε να στείλει αθλητές παρά μόνο τον ποδηλάτη Λοβέρδο. Όμως, το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους το Γυμνάσιον καθιερώνει στη Σμύρνη τους «Δημοσίους Αθλητικούς Αγώνες», τους οποίους οι εφημερίδες της πόλης βαφτίζουν Πανιώνιους Αγώνες. Πρόκειται για μια διοργάνωση που θα αποκτήσει σύντομα πανελλήνια αλλά και διεθνή φήμη, η οποία θα διεξάγεται συνεχώς ως το 1922 και θα συνεχιστεί στην Αθήνα μέχρι το 1949. Διεξάγονταν στο Στάδιο του Μπουρνόβα, της πιο κοσμοπολίτικης συνοικίας της Σμύρνης, και σε αυτούς μετείχαν και Ευρωπαίοι αθλητές κάτοικοι της Σμύρνης, που ανήκαν στον Bournobat J.A.A. (Α.Ο. Νέων Μπουρνόβα).Τον Ιανουάριο του 1897 το Γυμνάσιον Σμύρνης, με εκπρόσωπο τον Σταματιάδη, συμμετείχε στο αθλητικό συνέδριο, στο οποίο αποφασίστηκε η ίδρυση του «Συνδέσμου Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων» (ΣΕΓΑΣ). Έτσι είναι ένα από τα 28 ιδρυτικά σωματεία του.
Ο ΥΜΝΟΣ

Το 1900 ο Πανιώνιος προκηρύσσει διαγωνισμό για τη σύνθεση του ύμνου του σωματείου. Βασικός όρος της προκήρυξης ήταν «ο ύμνος να γραφεί στην αρχαΐζουσα». Την επιτροπή για την επιλογή του αποτέλεσαν οι Αθηναίοι λόγιοι Γεώργιος Μιστριώτης, Νικ. Καζάζης και ο Αριστομένης Προβελέγγιος.

Με ομόφωνη απόφαση της επιτροπής βραβεύτηκε το ποίημα που υπογραφόταν με το ψευδώνυμο Απηλιώτης. Πρόκειται για ψευδώνυμο που χρησιμοποίησε ο Στέλιος Σπεράντσας, νεαρός τότε μαθητής και μετέπειτα σημαντικός Σμυρναίος λογοτέχνης και καθηγητής πανεπιστημίου.
Παραθέτω τους στίχους από το πρώτο μέρος του ύμνου:

«Φαιδραὶ διαλάμπουν καὶ αὖθις ἡμέραι,
Εἰκόνες τῶν πάλαι ποτὲ ἡμερῶν,
Τὸ μῆκος παρῆλθε τῶν χαύνων αἰώνων,
Παρῆλθον τὰ σκότη νυκτῶν παγερῶν.
Ὦ, χαῖρε, τοῦ Ψάλτου γενέτειρα, χαῖρε, σεμνῆς Ἰωνίας περίδοξος γῆ.
Καὶ πάλιν ὁ μέγας ἀγὼν τῶν προγόνων τιμὰς ἐπιζήλους πρὸς σὲ χορηγεῖ.
Ἡ νεολαία, αἰῶνας τώρα,
Μαραινομένην εἰς ληθαργίαν,
Ἠγέρθη πάλιν μὲ προθυμίαν, ζητεῖ τὸ κλέος καὶ τὴν ἄλκην
καὶ τῆς ὑγείας ποθεῖ τὰ δῶρα
εἰς γυμνασίαν ἁρμονικήν.
Εὐσταλὴς καὶ θερμὴ συνελθοῦσα
Εἰς ἁμίλλης τὸν θεῖον βρασμόν,
Ὁμοφρόνως στερρὸν καταρτίζει
Πανιώνιον αὖθις δεσμὸν».

Στους Πανιώνιους Αγώνες μετείχαν και οι αθλητές του Ορφέα και ουσιαστικά δεν υπήρχε αντιπαλότητα με τους αθλητές του ομογάλακτου Γυμνασίου. Έτσι τον Οκτώβριο του 1898, μετά τους Β΄ Πανιώνιους Αγώνες, το Γυμνάσιον και ο Ορφεύς επανασυνδέθηκαν υπό τον τίτλο Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης με πρόεδρο τον Αλέκο Φωτιάδη. Το πρώτο Δ.Σ. αποτελούσαν οι: Α. Βαλλιάνος, Δημητρός Δάλλας, Αλκ. Δουλγερίδης, Μ. Διακίδης, Θ. Καλλιγάς, Ν. Μακρυποδάρας, Θ. Υπερίδης και Ι. Φατσέας. Ο ενωμένος σύλλογος, παράλληλα με τις αθλητικές, είχε μουσικές και φιλολογικές δραστηριότητες, αφού σύμφωνα με το καταστατικό του ο σκοπός του ήταν: «πρωτίστως η ανάπτυξις της γυμναστικής και του αθλητικού αισθήματος παρά τη σμυρναϊκή νεολαία και κατά δεύτερον λόγον η διέγερσις και διάδοσις του μουσικού αισθήματος».Η πρώτη εμφάνιση του συλλόγου υπό το όνομα «Πανιώνιος» πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1899 στους Αθλητικούς Αγώνες «Σωτήρια» που διεξήχθησαν στο Νέο Φάληρο από τον Πανελλήνιο, στην ετήσια επέτειο της σωτηρίας του βασιλιά Γεωργίου Α΄ από δολοφονική απόπειρα. Μετείχε με τους αθλητές Κονταξόπουλο και Σαμοθράκη αλλά ανεπίσημα, μιας και ήταν πρόσφατη η ελληνοτουρκική πολεμική περιπέτεια του 1897. Στη συνέχεια του ίδιου έτους ο σύλλογος διοργάνωσε τους Γ΄ Πανιώνιους Αγώνες, στους οποίους για πρώτη φορά μετείχαν και αθλητές από τη Σάμο και τη Λέσβο.
Εξ ιδρύσεως ο Πανιώνιος εξέφραζε περισσότερο τα αστικά και μεγαλοαστικά στρώματα της Σμύρνης και το 1912 απέκτησε ιδιόκτητο στάδιο στην Πούντα. Το 1922 όμως έπειτα από τη Μικρασιατική καταστροφή υποχρεώθηκε να μεταγκατασταθεί στην Αθήνα, ενώ από το 1940 εδρεύει στη Νέα Σμύρνη.
Ο σύλλογος συντηρούσε εννιά αθλητικά τμήματα: αθλητικό (στίβου), γυμναστικό, ναυτικό (κωπηλασίας), κολύμβησης, σκοποβολής, ξιφασκίας, ποδηλασίας, τένις και ποδοσφαιρίσεως, δύο περιηγητικά: πεζοπορικό και εκδρομών και τρία αφιερωμένα στις τέχνες: μουσικό, καλλιτεχνικό, φιλολογικό. Το 1919 ιδρύθηκαν τμήματα βόλεϊ και μπάσκετ από τα πρώτα σε ελληνικό σωματείο. Ως σύλλογος είχε τη ευρεία υποστήριξη των μεγαλοαστών της πόλης.

Το 1900 με την ευκαιρία της επετείου της δεκαετούς λειτουργίας του συλλόγου, προκηρύχτηκε ο Α΄ Πανιώνιος Ποιητικός Διαγωνισμός, στον οποίο βραβεύτηκε ο Στέλιος Σπεράντζας για το έργο του Ύμνος του Πανιωνίου ΓΣ, το οποίο μελοποίησε ο Δημοσθένης Μιλανάκης. Ακολούθησαν κι άλλοι ποιητικοί διαγωνισμοί τα επόμενα χρόνια καθώς και μουσικοί διαγωνισμοί από το 1903. Επίσης, το καλλιτεχνικό τμήμα διοργάνωνε συναυλίες, εκθέσεις ζωγραφικής και γλυπτικής.

Ιδιαίτερα αξιόλογη πτυχή του ελληνικού αθλητισμού στη Σμύρνη υπήρξε και η αθλητική δραστηριότητα στην εκπαίδευση, όπου δεσπόζει η τέλεση των Ετήσιων Σχολικών Αγώνων, με τη συμμετοχή σχεδόν όλων των σχολείων της πόλης: οι αγώνες θεσμοθετήθηκαν το 1901 από τον Πανιώνιο και τελούνταν ανελλιπώς έως το 1922.Η κεντρική ετήσια διοργάνωση του συλλόγου ήταν οι Πανιώνιοι Αγώνες, οι οποίοι είχαν ξεκινήσει από το Γυμνάσιον το 1896 και συνεχίστηκαν από τον Πανιώνιο. Έως το 1922 διεξήχθησαν 19 φορές. Σε αυτούς συμμετείχαν με τους καλύτερους αθλητές τους όλα τα σωματεία της Σμύρνης και πολλά από πόλεις της Μικρασίας, την Κωνσταντινούπολη, Λέσβο, Σάμο, Αθήνα, Πειραιά, Πάτρα, Αλεξάνδρεια, Κύπρο. Επίσης, αγγλικοί, αρμένικοι και τούρκικοι σύλλογοι.

Το 1901 ο Πανιώνιος διοργάνωσε τους Α΄ Σχολικούς Αγώνες, οι οποίοι έκτοτε καθιερώθηκαν κι τελούνταν κάθε χρόνο μεταξύ των σχολείων της Σμύρνης, συχνά ταυτόχρονα με τους Πανιώνιους Αγώνες. Από το 1902 ο σύλλογος συμμετείχε στο πανελλήνιο πρωτάθλημα στίβου. Έως το 1922 οι αθλητές του κατέλαβαν 20 πρώτες θέσεις και κατέρριψαν 11 φορές διάφορα πανελλήνια ρεκόρ. Επίσης, αθλητές του συμμετείχαν στις πρώτες ολυμπιάδες.Αρχικά ο Πανιώνιος αγωνιζόταν στο στάδιο του Μπουρνόβα κι από το 1904 στο στάδιο του Παραδείσου. Εκεί διεξάγονταν οι Πανιώνιοι Αγώνες, οι σχολικοί αγώνες και τα ποδοσφαιρικά ματς. Οι προπονήσεις γίνονταν σε μικρούς νοικιασμένους χώρους και από το 1900 στο γήπεδο μιας γαλλικής εταιρείας, το οποίο ο σύλλογος διαμόρφωσε σε στάδιο στίβου, εγκατέστησε γυμναστήριο, γραφεία κλπ. Όμως, το 1910 έληξε η μίσθωση και η γαλλική εταιρεία δεν θέλησε να την ανανεώσει. Έτσι ο σύλλογος έμεινε χωρίς έδρα. Τότε με πρωτοβουλία και εισήγηση του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου η Δημογεροντία και η Κεντρική Επιτροπή παραχώρησαν έκταση 105 στρεμμάτων κοντά στο νεκροταφείο, αν και είχαν δελεαστική προσφορά 100.000 λιρών να την πουλήσουν. Εκεί κτίστηκε το νέο στάδιο του συλλόγου, το οποίο εγκαινιάστηκε το 1912 στους ΙΔ΄ Πανιώνιους Αγώνες.

Ο σύλλογος θα είχε διαλυθεί, όπως τόσα άλλα μικρασιατικά σωματεία, αν δεν υπήρχε το πείσμα και η επιμονή του προέδρου Δημητρού Δάλλα. Ο Δάλλας μόλις πάτησε το πόδι του στην Αθήνα, άρχισε να αναζητά σε προσφυγικούς καταυλισμούς τα “παιδιά” του, τους αθλητές του συλλόγου. Κατάφερε να εντοπίσει γύρω στους 20: Καραμπάτη, Ρετέλα, Σημηριώτη, Πάρσαλη, Παπαγιαννόπουλο, Ζαδέ, Ζαμαρία, Σκιαδά, Μανιατίδη, Χαϊδεμένους, Καρακώστες, Πουλάκη κ.ά. και τον γυμναστή Σοφοκλή Μάγνη, ο οποίος ανέλαβε την προγύμνασή τους αμισθί! Με τη μαγιά αυτή χτίστηκε ο αθηναϊκός Πανιώνιος. Μια αρχική ιδέα να συγχωνευτούν τα σμυρναϊκά σωματεία: Πανιώνιος, Απόλλων, Πέλοψ Μελαντίας και Αρμενική στη Σμυρναϊκή Αθλητική Ένωση δεν ευοδώθηκε.Σύντομα ο Δάλλας συγκρότησε μια προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή με επιφανή μέλη της σμυρναϊκής κοινωνίας που είχαν επιβιώσει κατά την καταστροφή (Αθηνογένη, Σπεράντζα, Σαριδάκη, Κασσάρ, Στεφ. Αλευρά, Γ. Αλευρά, Ηλιάδη, Σταμέλο κ.ά.) και εξασφάλισε στέγη για το σωματείο στα αποδυτήρια του Παναθηναϊκού Σταδίου. Μόλις δύο μήνες με την καταστροφή, στις 12 Νοεμβρίου 1922, τελέστηκαν τα εγκαίνια των γραφείων και στις 20 Νοεμβρίου συγκροτήθηκε το πρώτο Δ.Σ. στην προσφυγιά.
Τα επόμενα χρόνια ο Δ. Δάλλας (1867-1929) αναλώθηκε στο ξαναζωντάνεμα της πανιώνιας ιδέας, με αυτοθυσία. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι το 1926 δεν είχε σπίτι και κοιμόταν στο δωμάτιο του συλλόγου στο Στάδιο, απλώνοντας κάθε βράδυ ένα στρώμα πάνω στο ξύλινο γραφείο.

Οι προσπάθειές του σύντομα απέδωσαν καρπούς και στις 15 Ιανουαρίου 1923 η ποδοσφαιρική ομάδα του συλλόγου κάνει την παρθενική της εμφάνιση στο πρωτάθλημα ΕΠΣ Αθηνών-Πειραιώς 1922-23 εναντίον του Παναθηναϊκού: “Σήμερον εν τω Ποδηλατοδρομίω του Ν. Φαλήρου πρώτη εμφάνισις των σμυρναϊκών ποδοσφαιρικών σωματείων εις επισήμους αγώνας. Ώρα 2 1/4 μ.μ. Πανιώνιος Γυμναστ. Σύλλογος εναντίον Παναθηναϊκού Αγωνιστικού και Ποδοσφαιρικού Ομίλου. Ώρα 4 μ.μ. Αθηναϊκός Αθλητικός Σύλλογος εναντίον Ποδοσφ. Συλλόγου “Απόλλων” Σμύρνης”
Παράλληλα αναδημιουργείται η ομάδα στίβου και τον Σεπτέμβριο του 1923 διοργανώθηκαν πανηγυρικά οι Κ΄ Πανιώνιοι Αγώνες στο κατάμεστο Παναθηναϊκό Στάδιο, παρουσία των επισήμων αρχών. Συμμετείχαν 240 αθλητές από 10 σωματεία της πρωτεύουσας, της Θεσσαλονίκης, του Βόλου, της Σπάρτης και της Κωνσταντινούπολης. Οι θεατές αντίκρισαν έκπληκτοι ένα νέο Στάδιο, αναμορφωμένο, με ευδιάκριτες γραμμές στις διαδρομές, με εμφανή αφετηρία και τερματισμό, με σημειωμένα τα όρια αλλαγής της σκυτάλης, με επιστρωμένες βαλβίδες και βατήρες αλμάτων. Μεταφέροντας την πείρα που είχαν από τους Πανιώνιους Αγώνες της Σμύρνης έδωσαν στο Στάδιο καθαρά ευρωπαϊκή εικόνα.
Πηγή:
el.wikipedia.org
…..
Ξαφνικά ο ουρανός σκοτείνιασε από τους καπνούς της φωτιάς που έκαιγε στην αρμενική συνοικία και επεκτεινόταν στην ελληνική. Ο ήλιος έγινε κόκκινος, σαν να αντανακλούσε επάνω του, το αίμα των νεκρών.

«Η Σμύρνη έχασε την σκιά της, όπως τα φαντάσματα» θα γράψει αργότερα ο Γιώργος Σεφέρης.

Η πόλη παρουσίαζε μια απόκοσμη εικόνα. Η κατάσταση στην προκυμαία ήταν χαοτική, καθώς οι Έλληνες Σμυρνιοί, μαζί με τους μπόγους των προσωπικών αντικειμένων που προσπαθούσαν να περισώσουν, είχαν κατακλύσει όλο το μήκος και το πλάτος του λιμανιού. Του πιο όμορφου και διάσημου σημείου στο «Παρίσι της Ανατολής».

Πέντε φιγούρες, ο Αντώνης Αθηνογένης, ο Στάμος Σταμέλος, ο Δημητρός Δάλλας, ο Γιώργος Κασάρ και ο Γιώργος Σαριδάκης έτρεχαν μπροστά από το θέατρο της Σμύρνης που είχε παραδοθεί στο φλόγες. Προορισμός τους, τα γραφεία του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ στη οδό Ρόδων. Σκοπός τους να περίσωζαν ό,τι μπορούσαν από τα βιβλία του συλλόγου που ίδρυσαν στις 14 Σεπτεμβρίου 1890.

Πίσω από το θέατρο της Σμύρνης στο σημερινό-ακόμα- σοκάκ 138, με δάκρυα στα μάτια είδαν την σχολή Αρώνη από την οποία, λίγοι μαθητές της είχαν ιδρύσει τον Ορφέα μουσικό σύλλογο, να έχει ισοπεδωθεί.

Πέρασαν μπροστά από το ζυθοπωλείο «Αλάμπρα» και την λέσχη Σπόρτιγκ κλαμπ. Η κατάσταση ήταν δραματική από τους ανθρώπους που ρίχνονταν στην θάλασσα για να προσεγγίσουν κάποιες βάρκες και πετούσαν χρυσές λίρες στους βαρκάρηδες για να τους μετέφεραν στα ξένα πολεμικά πλοία και τα οποία είχαν εντολή να μην τους δεχτούν. Στα σημεία της προκυμαίας που υπήρχε ρηχός βυθός, άλλοι στεκόντουσαν με το νερό να φτάνει μέχρι το σαγόνι και την μύτη τους, προκειμένου να σωθούν από το μένος των Τούρκων και των τσετών, που δεν προλάβαιναν να πυροβολούν, γιατί ήθελαν να ξεφύγουν όσο το δυνατόν λιγότεροι Έλληνες και Αρμένιοι Σμυρνιοί.
Η προκυμαία της κοσμοπολιτικής Σμύρνης είχε μετατραπεί σε αεικίνητη μάζα ανθρώπων όλων των ηλικιών που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από την θανάτωση τους.

Μπροστά από τον κινηματογράφο Παρισίων και το καφενείο «Άστυ», οι στιγμές ήταν συγκλονιστικές. Οι λέμβοι κατακλύζονταν από τους πανικόβλητους πρόσφυγες και αναποδογύριζαν.

Οι πέντε ΠΑΝΙΩΝΙΟΙ φίλοι και ιδρυτές του συλλόγου, συνέχισαν να τρέχουν έντρομοι, με μια και μόνο σκέψη στο μυαλό τους. Με μια και μόνο αποστολή, πέραν και της δικής τους επιβίωσης που είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα. Μπροστά από τα μάτια τους εξελίσσονταν δολοφονίες συμπατριωτών τους, φίλων τους, Ελλήνων.

Να μην «έσβηνε» η φλόγα του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ μέσα στις φλόγες της Μικρασιαστικής καταστροφής και του ξεριζωμού από την Σμύρνη.

Να μην χανόταν η ιστορία του πρώτου συλλόγου στον ελληνικό αθλητισμό.

Έφθασαν μπροστά από την λέσχη κυνηγών και έστριψαν προς το Αμερικανικό προξενείο στην οδό Γαλάζιο και εν συνεχεία στην Ευρωπαϊκή οδό.

Πέρασαν μπροστά από το θέατρο «Ευτέρπη» που επίσης καιγόταν. Οι σκέψεις τους έγιναν δραματικές, φοβούμενοι ότι και τα γραφεία του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ θα είχαν πυρποληθεί.

Έφθασαν στα γραφεία στην οδό Ρόδων και ενώ η φωτιά κατάκαιγε το κτίριο της ΧΕΝ και του γαλλικού λυκείου των Φρέρηδων.

Μέσα στο χάος και με καπνισμένα πρόσωπα, χαμογέλασαν. Τα γραφεία του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ ήταν άθικτα από την πυρκαγιά. Για λίγα λεπτά δεν είχαν προλάβει να κρατούσαν «ζωντανή» την ιστορία του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ. Να «μεταλαμπαδεύσουν» την πίστη και το πάθος τους για τον σύλλογο, αλλά και να συνεχίσουν την ιστορία του, στην άλλη πλευρά του Αιγαίου.

Έσπασαν την πόρτα των γραφείων και άρπαξαν τα βιβλία του συλλόγου. Η συγκίνηση τους ήταν ανείπωτη.

«Σώσαμε την ιστορία του συλλόγου μας» είπε ο Αθηνογένης.

«Η ιδέα του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ δεν θα πεθάνει εδώ» είπε ο Δάλλας.

«Τριάντα δυο χρόνια είμαστε το σύμβολο της Σμύρνης. Θα γίνουμε και το σύμβολο της Ελλάδας» είπε ο Κασάρ.

Αυτή ήταν η θωράκιση της αισιοδοξίας στην δραματική, επώδυνη και επίπονη μεταπροσφυγική περίοδο της Μικρασιατικής καταστροφής, γιατί ο ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, με ανεκτίμητη «προίκα».

Κι αν ο ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ ξεριζώθηκε από την Σμύρνη, ο «σπόρος» του συλλόγου, μεταμφυτεύτηκε στην Αθήνα, με τα 15 τμήματα του. Πώς είναι δυνατόν ο ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ που έχει γνωρίσει κοσμοιστορικές αλλαγές, με ξεριζωμό, πολέμους και καταστροφές, δεν έκανε ποτέ υποστολή της σημαίας του.

Η μόνη απάντηση που μπορεί να δοθεί είναι ότι ο ΠΑΝΙΩΝΙΟΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ βρίσκεται στην «σκιά» του Θεού.
ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΙΣΑΗΛΙΔΗΣ
Πρόεδρος ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ Γ.Σ.
Σμύρνη 1890-Αθήνα 1922.
*Η περιγραφή για την διάσωση των βιβλίων και αρχείων του ΠΑΝΙΩΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ έγινε, αρχικά, από τον Νίκο Λωρέντη (επί σειρά ετών, γενικό γραμματέα του συλλόγου στην Αθήνα) στον αείμνηστο πρόεδρο του, Ηλία Μισαηλίδη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Σμύρνη.

Την εξιστόρησε στον γιό του, Αριστόβουλο (Άρη)”.
Πηγή:
https://www.nstv.gr/arthra/aris-misailidis-etsi-sothike-i-istoria-toy-panionioy-apo-tin-katastrofi-tis-smyrnis/
Άλλες πηγές:
Ψηφιακά Αρχεία Εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης και Βουλής των Ελλήνων.
Πέτρος Λινάρδος, “Η Σμύρνη του Πανιωνίου”, 1998.
Θ. Μπελίτσος, «ΠANIΩΝΙΟΣ: Δώδεκα δεκαετίες αθλητικής προσφοράς», εφ. “Κυανέρυθρη Πλατεία”, φ. 08 (12/11/2011) ως 10 (26/11/2011).
https://panionioshistory.blogspot.com/2013/06/ani-12.html