Στα τέλη του 19ου αιώνα, η οικονομία της Ανατολικής Μακεδονίας αναδιατάσσεται γύρω από έναν πολύτιμο πόρο: τον μπασμά, τον αρωματικό ανατολίτικο καπνό που θα κατακτήσει την Ευρώπη.
Τα χωριά της Φυλλίδας, ανάμεσά τους και το Ροδολίβος, γίνονται μέρος μιας παγκόσμιας αλυσίδας που ξεκινά από μικρούς καλλιεργητές και καταλήγει σε καπνοβιομηχανίες σε Παρίσι, Βιέννη και Βερολίνο.
Η ιστορία ξεκινά το 1883, με την ίδρυση στο Παρίσι της Régie Co-Intéressée des Tabacs.
Η Régie εξασφαλίζει μονοπώλιο για τη διαχείριση του καπνού σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Δεν πρόκειται μόνο για φορολογικό έλεγχο· η Régie ελέγχει την παραγωγή, την αγορά και την εξαγωγή καπνού.
Δημιουργεί ένα εκτεταμένο δίκτυο πρακτόρων και αποθηκών, με κεντρικούς κόμβους στην Καβάλα, στη Σμύρνη και στη Θεσσαλονίκη, ενώ η δραστηριότητά της φτάνει μέχρι τη Συρία και τον Λίβανο, αλλά και τη Βόρεια Αφρική (Μαρόκο).
Από τις περιοχές αυτές συλλέγει διαφορετικές ποικιλίες καπνού για να δημιουργεί χαρμάνια που ικανοποιούν τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής αγοράς.
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η Καβάλα εξελίσσεται στο μεγαλύτερο διαμετακομιστικό κέντρο για τα καπνά μπασμά.
Στις αποθήκες της Régie γίνεται η αυστηρή ταξινόμηση των φύλλων, η συσκευασία σε δεμάτια και βαρέλια και η φόρτωση για τη Μασσαλία, το Παρίσι και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Οι πράκτορες της Régie δεν εμφανίζονται στα χωριά· η αγορά γίνεται μέσω τοπικών μεσαζόντων που μεταφέρουν τον καπνό από τα χωράφια του Παγγαίου στις αποθήκες της Καβάλας.
Το Ροδολίβος, με τις εκτεταμένες καλλιέργειες μπασμά, βρίσκεται στην αρχή αυτής της αλυσίδας.
Παρά το μονοπώλιο της Régie, στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίζεται ανταγωνισμός.
Γύρω στο 1905–1908, η εταιρεία Herzog, γερμανικής-αυστριακής προέλευσης, εισέρχεται δυναμικά στη Μακεδονία.
Πώς είναι δυνατόν; Το μονοπώλιο της Régie αφορούσε κυρίως τον φορολογικό έλεγχο και τις παραχωρήσεις του κράτους, όχι πάντα τις εξαγωγές.
Έτσι, ξένες εταιρείες μπορούσαν να δραστηριοποιούνται αγοράζοντας προϊόν μετά την πληρωμή των σχετικών φόρων. Η Herzog αξιοποιεί αυτή την «γκρίζα ζώνη» και συνάπτει συμβόλαια με μεσάζοντες, δίνοντας προκαταβολές για να εξασφαλίσει μεγάλες ποσότητες υψηλής ποιότητας μπασμά για τις αγορές της Βιέννης και του Βερολίνου.
Όπως και η Régie, οργανώνει αποθήκες στην Καβάλα και ελέγχει την προετοιμασία των φορτίων για εξαγωγή.
Το 1913, μετά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, η περιοχή περνά στο ελληνικό κράτος.
Το Ροδολίβος εμφανίζεται σε κατάλογο δημοπρασίας τσιφλικιών με ελάχιστη προσφορά 1.365 δραχμές, χαμηλότερη από άλλα χωριά, παρότι η παραγωγή καπνού του ήταν σημαντική.
Την ίδια περίοδο, οι εταιρείες Régie και Herzog εξακολουθούν να κυριαρχούν στην αγορά, επιβάλλοντας τιμές και ποιοτικά κριτήρια που καθορίζουν τις τύχες των καπνοκαλλιεργητών.
Η αλυσίδα ήταν σαφής:
Καλλιεργητής → Μεσάζων → Πράκτορας → Αποθήκη Καβάλας → Εξαγωγή στην Ευρώπη.
Το Ροδολίβος, χωρίς να έχει άμεση επαφή με τις μεγάλες εταιρείες, τροφοδοτούσε έναν παγκόσμιο μηχανισμό, στο κέντρο του οποίου βρισκόταν η Régie με παρακλάδια σε Συρία και Μαρόκο και η Herzog που ακολούθησε, ανοίγοντας τον ανταγωνισμό στο μονοπώλιο.
πηγή Ε.Μ.Ε.Ι.Σ Σερρών
Ροδολίβος νόστιμον ήμαρ
