Τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες της Αγίας Σοφίας είχαν καλυφτεί με σοβά την περίοδο άλωσης της Κωνσταντινούπολης, γεγονός που ευνόησε την καλύτερη συντήρησή τους।
Το παράξενο για όλους εμάς που δε γνωρίζουμε την τέχνη της Αγιογραφίας είναι ότι τα ψηφιδωτά καλύφθηκαν από παχύ στρώμα ασβέστη ( περίπου δύο δάχτυλα).
Αν και κάλυψαν τα χριστιανικά σύμβολα οι σταυροί φαίνονταν πάνω από τον ασβέστη.
Πρόκειται για καλυμμένες με σοβά αγιογραφίες, είναι πολύ παράδοξο να μη φαίνονται με γυμνό μάτι, αλλά να αποτυπώνονται στο φωτογραφικό φακό!
Αγιογράφος, που έχει εργαστεί και σε ψηφιδωτές εικόνες, λέει:
«Για να καταλάβετε μιλάμε για ένα αδρανές υλικό π.χ. πέτρα (όπως τα ψηφιδωτά) είναι αδύνατον να αποδώσει χρώμα ως χημική αντίδραση στον νωπό σοβά (όχι και μόνο περιέχει ασβέστη) ώστε να απεικονίσει το σχήμα Σταυρού»
Οι σταυροί είναι ορθόδοξοι ( ισοσκελείς) βυζαντινοί και αποτελούν σύγχρονο φαινόμενο των τελευταίων μηνών.
Για την περίπτωση που πρόκειται για μεταλλικούς σταυρούς που οξειδώθηκαν, αγιογράφος είπε:
“Και όπως και εσείς θα γνωρίζετε το σίδερο με συνδυασμό με το πέρασμα του χρόνου και τις ατελείωτες καιρικές συνθήκες προκαλεί οξείδωση και το κόκκινο χρώμα (σκουριά) απλώνεται σαν καρκίνωμα.”
Τα μωσαϊκά της Αγίας Σοφίας παρέμειναν ακάλυπτα μέχρι το 1847, όπως γίνεται φανερό από μαρτυρίες περιηγητών που είδαν εικόνες ψηφιδωτών, άλλες ευδιάκριτες και άλλες αμυδρά ορατές.
Οι Τούρκοι, αντί να μετακινήσουν τα μοναδικής ομορφιάς μωσαϊκά της Αγίας Σοφίας, τα κάλυψαν με μέταλλο και γύψο.
Στο φως ήρθε η παράσταση ενός αγγέλου, η οποία ήταν καλυμμένη εδώ και έξι αιώνες από συντηρητές στην Αγία Σοφία.
Οι Τούρκοι δήλωσαν, ότι έχουν ως στόχο να φέρουν στην επιφάνεια και δεύτερο άγγελο, που χρονολογείται από την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Το Αμερικάνικο Βυζαντινό Ινστιτούτο το 1930 ανέλαβε την εργασία για την αποκάλυψη των ψηφιδωτών
«Ένθρονος Θεοτόκος»: κρατά αγκαλιά τον Χριστό και οι αυτοκράτορες Ιουστινιανός και Μέγας Κωνσταντίνος αριστερά και δεξιά να της προσφέρουν ο ένας τον ναό και ο άλλος την Κωνσταντινούπολη.
Είναι ψηφιδωτό του 10ου αιώνα και βρίσκετε στο τύμπανο του τόξου της Νότιας Πύλης του νάρθηκα.
