Η 19η Μαΐου αποτελεί ημέρα μνήμης, θρήνου και ιστορικής συνείδησης για τον Ποντιακό Ελληνισμό.

Η ημερομηνία συνδέεται με την αποβίβαση του Μουσταφά Κεμάλ στην Σαμψούντα στις 19 Μαΐου 1919, γεγονός που σηματοδότησε την τελική και πιο βίαιη φάση των διωγμών και μαζικών εξοντώσεων των Ελλήνων του Πόντου.
Ποιοι ήταν οι Έλληνες του Πόντου
Ο Πόντος ήταν περιοχή στα νότια παράλια του Εύξεινου Πόντου (Μαύρης Θάλασσας), με ελληνική παρουσία περίπου 2.700 ετών.

Σημαντικές πόλεις:
Τραπεζούντα
Σαμψούντα
Κερασούντα
Αμισός
Σινώπη
Μπάφρα
Οι Πόντιοι διατηρούσαν ελληνική γλώσσα, ορθόδοξη πίστη, σχολεία, μοναστήρια και έντονη οικονομική και πνευματική δραστηριότητα.
Το ιστορικό υπόβαθρο
Στα τέλη του 19ου και αρχές 20ού αιώνα, η Παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας συνοδεύτηκε από άνοδο ακραίου τουρκικού εθνικισμού.
Το κίνημα των Νεότουρκων, που πήρε την εξουσία το 1908, προωθούσε την ιδέα της «καθαρής» τουρκικής εθνικής επικράτειας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο σχεδιάστηκε η εκκαθάριση χριστιανικών πληθυσμών:
Ελλήνων
Αρμενίων
Ασσυρίων
Η πρώτη φάση των διωγμών (1914–1918)
Με την έναρξη του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου άρχισαν οργανωμένοι εκτοπισμοί και διώξεις.
Μέθοδοι εξόντωσης
Τάγματα Εργασίας — «Αμελέ Ταμπουρού»
Χιλιάδες Έλληνες άνδρες στρατολογήθηκαν βίαια σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας:
χωρίς τροφή
χωρίς ιατρική περίθαλψη
με βασανισμούς
σε ακραίες καιρικές συνθήκες
Οι περισσότεροι πέθαναν από:
πείνα
εξάντληση
αρρώστιες
εκτελέσεις
πορείες θανάτου
Ολόκληρα χωριά εκτοπίζονταν προς το εσωτερικό της Ανατολίας.
Γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι περπατούσαν εκατοντάδες χιλιόμετρα:
μέσα στο χιόνι
χωρίς νερό
χωρίς τροφή
Χιλιάδες πέθαναν καθ’ οδόν.
Πυρπολήσεις χωριών και μαζικές σφαγές
Πολλές ελληνικές κοινότητες:
κάηκαν ολοσχερώς
λεηλατήθηκαν
οι κάτοικοι εκτελέστηκαν δημόσια
Ιδιαίτερα αιματηρές περιοχές:
Σαμψούντα
Μπάφρα
Κερασούντα
Τρίπολη Πόντου
Ο ρόλος του Τοπάλ Οσμάν
Κεντρικό πρόσωπο των σφαγών υπήρξε ο Τοπάλ Οσμάν.
Ήταν παραστρατιωτικός αρχηγός και στενός συνεργάτης του Μουσταφά Κεμάλ.
Οι ομάδες του:
κατέσφαζαν χωριά
εκτελούσαν αμάχους
βίαζαν γυναίκες
λεηλατούσαν περιουσίες
Το όνομά του έμεινε συνδεδεμένο με την σφαγή των Ποντίων της Κερασούντας και της Σαμψούντας.
Η δεύτερη και σκληρότερη φάση (1919–1923)
Η 19η Μαΐου 1919 θεωρείται σημείο καμπής.
Μετά την άφιξη του Κεμάλ:
οργανώθηκαν μαζικές εκτελέσεις
εντάθηκαν οι εκτοπισμοί
εξοντώθηκαν κοινότητες ολόκληρες
Δικαστήρια Ανεξαρτησίας
Τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» λειτουργούσαν ουσιαστικά ως μηχανισμός εξόντωσης.
Πολλοί:
ιερείς
δάσκαλοι
πρόκριτοι
επιχειρηματίες
καταδικάζονταν σε απαγχονισμό χωρίς πραγματική δίκη.
Σημαντικές προσωπικότητες που εκτελέστηκαν
Χρύσανθος Τραπεζούντας
Σημαντική μορφή του ποντιακού Ελληνισμού.

Προσπάθησε να προστατεύσει τους πληθυσμούς και να αποτρέψει τις σφαγές.
Νίκος Καπετανίδης
Δημοσιογράφος της εφημερίδας «Εποχή».
Αρνήθηκε να απαρνηθεί την ελληνική του ταυτότητα και απαγχονίστηκε το 1921 στην Αμάσεια.
Οι «Δίκες της Αμάσειας»
Το 1921 πραγματοποιήθηκαν μαζικές εκτελέσεις πνευματικών και πολιτικών ηγετών του Πόντου.
Περίπου 70 εξέχοντες Έλληνες καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν.

Το γεγονός θεωρείται από τις πιο σκοτεινές στιγμές της γενοκτονίας.
Ο αριθμός των θυμάτων
Οι εκτιμήσεις διαφέρουν:
353.000
έως και πάνω από 500.000 σε ορισμένες μελέτες
Ο αριθμός 353.000 είναι ο επικρατέστερος στη συλλογική μνήμη και στις ελληνικές πηγές.
Οι πρόσφυγες και ο ξεριζωμός
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την Συνθήκη της Λωζάνης:
οι επιζώντες εκδιώχθηκαν οριστικά
έγινε ανταλλαγή πληθυσμών
εκατοντάδες χιλιάδες Πόντιοι ήρθαν στην Ελλάδα
Εγκαταστάθηκαν κυρίως:
στην Μακεδονία
στην Θράκη
στην Θεσσαλονίκη
στην Καβάλα
στην Δράμα
στην Κοζάνη
Αναγνώριση της Γενοκτονίας
Η ελληνική Βουλή το 1994 αναγνώρισε επίσημα τη Γενοκτονία των Ποντίων και όρισε την 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης.
Αναγνώριση έχουν πραγματοποιήσει επίσης:
Ελλάδα
Κύπρος
Αρμενία
Σουηδία
Αυστρία
Ολλανδία
διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ
διεθνείς ενώσεις μελετητών γενοκτονιών
Γιατί η μνήμη παραμένει ζωντανή
Η Γενοκτονία των Ποντίων δεν είναι μόνο ελληνική υπόθεση. Αποτελεί μέρος της μεγάλης τραγωδίας των χριστιανικών λαών της Μικράς Ασίας στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η μνήμη διατηρείται:
μέσα από τις οικογενειακές αφηγήσεις
τα ποντιακά τραγούδια
τους χορούς
τη διάλεκτο
τα σωματεία και τις εκδηλώσεις μνήμης
Το σύνθημα:
«Δεν ξεχνώ»
παραμένει σύμβολο ιστορικής δικαίωσης και συλλογικής μνήμης.
Χρονολόγιο συνοπτικά
Έτος
Γεγονός
1908
Άνοδος Νεοτούρκων
1914
Έναρξη οργανωμένων διωγμών
1915
Γενοκτονία Αρμενίων
1916–1918
Πορείες θανάτου και τάγματα εργασίας
19 Μαΐου 1919
Άφιξη Κεμάλ στη Σαμψούντα
1921
Δίκες και απαγχονισμοί Αμάσειας
1922
Μικρασιατική Καταστροφή
1923
Συνθήκη Λωζάνης – ξεριζωμός
Αιωνία η μνήμη των θυμάτων του Ποντιακού Ελληνισμού.