Aπο Κωνσταντινούπολη, benim ruyam
Στην Πρίγκηπο (Büyükada), σε ένα από τα αρχαιότερα σε λειτουργία βιβλιοπωλεία της Πόλης, που τυχαίνει να είναι ρωμαίικο.
Μόλις το πλοίο σας δέσει στο νησί, θα βρεθείτε στην υπέροχη προβλήτα που σχεδίασε ο Μιχράν Αζαριάν.
Όταν περάσετε μέσα στην προβλήτα με τη νοσταλγική ατμόσφαιρα, στα 20 μέτρα αριστερά, στην έξοδο δηλαδή, θα συναντήσετε το ρωμαίικο βιβλιοπωλείο Ξυδά.
Ο Ξυδάς λειτουργεί αδιάλειπτα για πάνω από 100 χρόνια, κάτι ιδιαίτερα σπάνιο για μικρό ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο.
Διατηρεί την ίδια φυσική έδρα, την ίδια οικογενειακή παράδοση (μέχρι πρόσφατα), και την ίδια κατεύθυνση: λογοτεχνία, ιστορία, τύπος.
Ιδρύθηκε στα 1917 από τον Ρωμιό Νικόλα Ξυδά, μέσα στο επιβατικό λιμάνι του νησιού, κι εκεί παραμένει ως σήμερα.
Μετά τον Νικόλα, ανέλαβε ο γιος Χρυσάφης και κατόπιν η εγγονή Βασιλική.
Στα Σεπτεμβριανά (1955), το βιβλιοπωλείο καταστράφηκε ολοκληρωτικά κατά τη διάρκεια του γενικευμένου πογκρόμ εναντίον των Ρωμιών.
Από το 1978 εργάζεται εκεί ο (τότε) νεαρός Μιχάλης Πασά.
Το 2012 η οικογένεια τού παρέδωσε τα κλειδιά, με ρητή εντολή «να μη λείψουν ποτέ τα βιβλία».
Έτσι ο σημερινός διαχειριστής συνεχίζει μια παράδοση 45 ετών πίσω από τον πάγκο.
Η συνολική ατμόσφαιρα —ξύλινα κουφώματα, ράφια μέχρι το ταβάνι, συνωστισμένα τίτλοι— παραμένει αυθεντική, σαν να μην άλλαξε τίποτα από τις δεκαετίες του ’30.
Ο ιστορικός ξεναγός Τσελίκ Γκιουλερσόι έδωσε στο βιβλιοπωλείο Ξυδά την δεκαετία 1980 την ονομασία «Melce-i Üdeba» («Καταφύγιο των Λογοτεχνών»), επειδή υπήρξε στέκι συγγραφέων όπως οι Ζιγιά Γκιοκάλπ, Γιαχιά Κεμάλ, Ρεσάτ Νουρί, αλλά και ο Ορχάν Παμούκ και ο Αχμέτ Ουμίτ.
