Προάστιο απέναντι από την Σμύρνη, στην βόρεια ακτή του Ερμαϊκού (Σμυρναϊκου) κόλπου. Πρόκειται για νέο οικισμό που αναπτύχθηκε ραγδαίως μετά το 1874, όταν συνδέθηκε ακτοπλοϊκώς με την Σμύρνη.
Η λέξη Κορδελιό αποτελεί παραφθορά του βυζαντινού τοπωνύμιου τα Κορδολέοντος, από το όνομα μιας μονής που υπήρχε εδώ τον 13ο αιώνα.
Οι λόγιοι προτιμούν να αναφέρουν το Κορδελιό ως Περαία, ενώ το τούρκικο όνομα της είναι Καρσίγιακα, που σημαίνει επίσης περαία, αντικρινή πλευρά.
Το κλίμα του είναι υγιεινό και ευχάριστο. Το καλοκαίρι έχει δροσιά, ενώ τον χειμώνα κάνει περισσότερο κρύο από την Σμύρνη.
Σύμφωνα με την απογραφή του 1921, ο κεντρικός οικισμός έχει πληθυσμό 12.500 κατοίκων (9.500 Έλληνες, 1.300 Τούρκοι, 500 Αρμένιοι, 150 Εβραίοι, 1.050 Λεβαντίνοι και ξένοι).
Η μείζων περιοχή του Κορδελιού, που περιλαμβάνει τα προάστια Αλάμπεη, Παπά Σκάλα και Τομάζο, καθώς και όλους του οικισμούς δυτικώς έως την Σκάλα Μαινεμένης, ανατολικώς έως την Αγ.Τριάδα και βορείως μέχρι τους πρόποδες του όρους Γιαμανλάρ, έχει 24.500 κατοίκους (14.500 Έλληνες, 6.800 Τούρκους, 1.250 Αρμένιοι, 550 Εβραίοι, 1.400 Λεβαντίνοι και ξένοι) Το Κορδελιό επικοινωνεί με την Σμύρνη με παραθαλάσσιο αμαξιτό δρόμο μήκους 13 χλμ., με τρένο από τον σταθμό του Μπασμάχανε, καθώς και με βαποράκια που δένουν στη λεγόμενη Βαπορόσκαλα (διάρκεια διαδρομής 30 λεπτά).
Υπάρχουν ακόμη δύο αποβάθρες, η Σκάλα του Μπελόμ και η Σκάλα του Μπελεντιέ (Δημαρχίας).
Στο Κορδελιό λειτουργεί από το 1905 τοπικό ιπποκίνητο τραμ, που συνδέει την πλατεία εμπρός από την Βαπορόσκαλα με τα προάστια Αλαμπέη και Παπά Σκάλα, καθώς και με το Σοούκ Κουγιού.
Στην ίδια πλατεία σταθμεύουν επίσης άμαξες προς ενοικίαση.
Από την πλευρά της Βαπορόσκαλας ξεκινάει το Τσαρσί, ο μεγαλύτερος και ο πλέον εμπορικός δρόμος του προαστίου, που φτάνει έως τον σιδηροδρομικό σταθμό.
Στην προκυμαία, στρωμένη ακόμη με χώμα, βρίσκονται τα περισσότερα καφεζυθοπωλεία, καθώς και η λέσχη Αύρα, κοινώς Κλουπ, η οποία, εκτός από αναγνωστήριο, μπουφέ, μπιλιάρδα κ.α., διαθέτει επίσης χώρο για πατινάζ, θερινό θέατρο και κινηματογράφο. Στο Κορδελιό υπάρχει και άλλο θέατρο, στη συνοικία Μπέλλα Βίστα, το Απόλλων, καθώς και ένας χειμερινός κινηματογράφος, ο Βένους ( Αφροδίτη).
Στην παραλία βρίσκονται επίσης τρεις εγκαταστάσεις θαλάσσιων λουτρών με κλειστές σιδερένιες μπανιέρες.
Προς τα δυτικά, σχεδόν έως του Παπά τη Σκάλα, στην προκυμαία στολίζει μια σειρά από εντυπωσιακές επαύλεις με μεγάλους κήπους, πολλές από τις οποίες διαθέτουν ιδιωτικές προβλήτες και κλειστά λουτρά.
Σε μία από αυτές, την έπαυλη Κοτζιά, διέμεινε ο βασιλεύς Κωνσταντίνος, κατά την επίσκεψη του στην Σμύρνη, τον Ιούνιο του 1921.
Ο βυζαντινού ρυθμού ορθόδοξος ναός της Αγ. Άννας, που αντικατέστησε του 1891 ταπεινό ξύλινο εκκλησάκι, ανακαινίστηκε ριζικά το 1898 από τους αρχιτέκτονες Εμμ. Πετροκόκκινο και Ν. Μαγγανιώτη.
Δίπλα του βρίσκεται το μητροπολιτικό μέγαρο, μία από τις έδρες του Μητροπολίτη Εφέσου ( η άλλη είναι στην Μαγνησία).
Παλαιότερος είναι ο ναός του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου (1878) στο νεκροταφείο.
Άλλοι ναοί είναι ο αρμένικος της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και ο νεογοτθικού ρυθμού καθολικός ναός της Αγ. Ελένης, που ανεγέρθηκε σε σχέδια του Ραϊμόνδου Περέ μεταξύ 1904-1909, στη θέση παλαιότερου ναϊσκου.
Στον αυλόγυρο της Αγ. Άννας βρίσκονται η εξατάξια Ευθυβούλειος Σχολή Αρρένων (1894) με 6 δασκάλους και 300 μαθητές, καθώς και το επίσης εξατάξιο Ευθυβούλειο Παρθεναγωγείο, με 4 δασκάλες και 225 μαθήτριες.
Τα δυο αυτά σχολεία οφείλουν την ονομασία τους στον Μητροπολίτη Εφέσου Ιωακείμ Ευθυβούλη (1897-1920).
Ακόμα υπάρχει η Αντωνιάδειος Σχολή, νηπιαγωγείο με 4 νηπιαγωγούς και 150 νήπια, όπως επίσης ένα ακόμη μικρό νηπιαγωγείο, στη συνοικία του Αγ. Ιωάννη, με μία νηπιαγωγό.
Το τριώροφο τούρκικο σχολείο Ινταντιέ βρίσκεται στον λεγόμενο Ταρλά του Ομήρου, κοντά στο Σοούκ Κουγιού, ενώ στο Κορδελιό λειτουργούν ακόμη το καθολικό παρθεναγωγείο Notre Dame de Sion (1883) και η Σχολή Αρρένων των Φρέρηδων (1887).
Στα δυο τελευταία φοιτούν και παιδιά εύπορων ελληνικών οικογενειών, για να μάθουν μια ξένη γλώσσα. Τέλος, τα ελληνικά αθλητικά σωματεία του Κορδελιού είναι ο Κόπανος και ο Αίας, αμφότερα με δικά τους γυμναστήρια και γήπεδα για κλασικό αθλητισμό και ποδόσφαιρο.
Πηγή: Γιώργος Πουλημένος, Σμύρνη – Περιηγητικός Οδηγός 1922, Εκδόσεις Μπαλτά, Αθήνα 2019.
