Η Ιερά Μονή Παναγίας Φανερωμένης (τουρκικά : Kirazlı Manastırı) ήταν μοναστήρι δυτικά της υψηλότερης κορυφής του Δίνδυμου όρους , στο κέντρο περίπου της Κυζικηνής Χερσονήσου , σε μια υπέροχη τοποθεσία , μέσα σε κοιλάδα με πλατάνια , μεταξύ Αρτάκης και Περάμου.
Η Μονή χτίστηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Ζήνωνα , στο μέρος όπου υπήρχε αρχαίος ναός της Ρέας ή της Κυβέλης που είχαν ιδρύσει οι Αργοναύτες τον 7ο αιώνα π. Χ .
Η Μονή Φανερωμένης ήταν ανδρική και λειτουργούσε χωρίς διακοπή από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους μέχρι και το 1922 – μάλιστα με φιρμάνι που εκδόθηκε μετά την Άλωση είχε δοθεί απαλλαγή από τη φορολογία .
Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα το μοναστικό συγκρότημα αποτελούνταν από το καθολικό και μερικά ξύλινα δωμάτια.
Η μεγάλη ακμή ξεκίνησε το 1895 και κράτησε σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Χτίστηκαν 99 κελιά σε δύο ορόφους περιμετρικά της λαμπρής λιθόκτιστης εκκλησίας η οποία ήταν αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου , και γιόρταζε στις 23 Αυγούστου.
Η πανήγυρη συγκέντρωνε προσκυνητές από την περιοχή της Κυζίκου αλλά και από την Κωνσταντινούπολη , τα χωριά της Μικρασιατικής Προποντίδας του Ελλήσποντου και της Μυσίας .
Μετά την ανακαίνισή της η μονή είχε σημαντικά έσοδα τόσο από την πανήγυρη, όσο και από την αξιοποίηση και καλλιέργεια των κτημάτων της που απέφερε περίπου 1.000 χρυσές λίρες το χρόνο.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ξεσπάσει αντιδικία για την κυριότητα ανάμεσα στους κατοίκους της Περάμου και αυτούς της Αρτάκης.
Στη διαμάχη έβαλε τέλος το 1903 ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ Μεγαλοπρεπής , καθιστώντας τη Μονή σταυροπηγιακή και αποφασίζοντας να διαμοιράζει τα έσοδά της κατά 60% στην Πέραμο και 40% στην Αρτάκη και τα γύρω χωριά .
Στην εκκλησία της Μονής φυλασσόταν η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Φανερωμένης που χρονολογείται στον 1ο αιώνα και η οποία πιστεύεται ότι είναι έργο του Αποστόλου Λουκά και παριστάνει την Θεοτόκο ως Οδηγήτρια να κρατάει στην αγκαλιά της τον Χριστό.
Το 1922 η εικόνα αυτή , η οποία θεωρείται από τις σημαντικότερες που διασώζονται , μεταφέρθηκε από τους Αρτακηνούς στην Κωνσταντινούπολη και έκτοτε βρίσκεται στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι.
Στις 23 Αυγούστου του 2015 , μετά από εννιά και πλέον δεκαετίες εγκατάλειψης και σιωπής , στα ερείπια της Μονής Παναγίας Φανερωμένης Κυζίκου λειτούργησε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος , κι έκτοτε ο εορτασμός καθιερώθηκε κάθε χρόνο.
