Την ώρα που ανέβαινα τη σκάλα για να επιβιβαστώ στο πλοίο, ρίχνω μια ματιά πίσω μου, στα Βούρλα, την Πατρίδα μου.
Την εικόνα αυτή, την τελευταία εικόνα της αγαπημένης μου Πατρίδας, την κουβαλάω μέσα μου μέχρι σήμερα και θα την κουβαλάω μέχρι να πεθάνω.
Καπνοί, φωνές, ρημαγμένο τοπίο, σκηνές κόλασης καίνε τα μάτια μου, και τ’ αφτιά μου ακόμα βουίζουν απ’ τις σπαρακτικές κραυγές που γεμίζουν το δειλινό.
Οι ακτίνες του ήλιου που δύει πέφτουν πάνω
σ’ αυτόν τον κρανίου τόπο, που μέχρι τότε ήταν
η αγαπημένη και όμορφη γη μου.
Τόση αγάπη, τόσα γέλια, τόση ευτυχία που έζησα μέχρι τότε στα αγαπημένα μου Βούρλα, χάθηκαν για πάντα. Δεν θα ξαναδώ τον τόπο μου, αλλά δεν θα τον ξεχάσω ποτέ!
Όσο ζω κι αναπνέω δεν θα σταματήσω ποτέ
να μιλώ για όσα ζήσαμε οι Ελληνες της Σμύρνης, της Μικράς Ασίας, με τη Φωτιά, τον διωγμό, τον ξεριζωμό μας από τα άγια χώματα,
την καταδίκη σε προσφυγιά. Αυτά τα μάτια ώσπου να κλείσουν, θα βλέπουν μπροστά τους τα όσα έγιναν, και δεν συμφέρουν, και το στόμα μου θα μιλά για το άδικο του Ελληνισμού και θα ζητά την επιστροφή εκεί που είδαμε το φως, που μεγαλώσαμε, προκόψαμε, για να χαθούν όλα μέσα στον καπνό και στη φωτιά».
“Γιαγιά Φιλιώ η Μικρασιάτισσα”.
Ζωντανή μαρτυρία, ασίγαστη λαλιά
των προσφύγων της Σμύρνης, της Μικράς Ασίας.
Η Φιλιώ Σιδερή – Χαϊδεμένου γεννήθηκε το 1899 στα Βουρλά της Μικράς Ασίας, έκτο παιδί
της οικογένειας. Το 1922 με τον διωγμό, έχασε αδέλφια και πατέρα.
Ήρθε στην Ελλάδα με τη μητέρα της Κιουρανιώ και το μικρότερο αδελφό της Αντώνη. Προσφυγοπούλα έμαθε την τέχνη της καπελούς και παντρεύτηκε τον εργοδότη της, Γεώργιο Χαϊδεμένο.
Όνειρο και πόθος ζωής υπήρξε για τη Φιλιώ Χαϊδεμένου, η δημιουργία ενός Μουσείου, αφιερωμένου στον Μικρασιατικό Ελληνισμό.
Το όνειρό της υλοποιήθηκε στο τέλος
της δεκαετίας του 1990. Και πάλι πέρασε από πολλές ταλαιπωρίες, καθώς το κτήριο που στέγαζε το Μουσείο υπέστη μεγάλες ζημιές κατά το σεισμό του 1999. Αργότερα μεταφέρθηκε στο κτίριο του Ιδρύματος Απόδημου Ελληνισμού «Ανδρέας Παπανδρέου» και εγκαινιάστηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο.
Τα προβλήματα όμως δεν είχαν λυθεί.
Η έλλειψη πόρων ήταν το μεγαλύτερο από αυτά.
Η Φιλιώ Χαϊδεμένου, για να αντιμετωπίσει αυτό το θέμα, έφθασε μέχρι το γραφείο του τότε Πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή.
Τον Απρίλιο του 2007, δυο μήνες πριν από
το θάνατό της, ο Πρωθυπουργός εγκαινίασε
το Μουσείο, που φέρει το όνομά της, «Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού Φιλιώ Χαϊδεμένου».
Η οικογένεια της συνέβαλε στην έκδοση
του βιβλίου «Τρεις αιώνες μια ζωή»
(«Γιαγιά Φιλιώ η Μικρασιάτισσα»), στο οποίο αφηγείται ταινία βιώματά της από τη ζωή
στα Βουρλά και από τα γεγονότα της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Υπήρξε ενεργό μέλος πολλών Μικρασιατικών Σωματείων και βραβεύτηκε επανειλημμένως για τις δραστηριότητες της.
Στις 6 Ιουνίου 2007 “έφυγε” από τη ζωή στα 108 της χρόνια, η γιαγιά Φιλιώ, η γυναίκα που έγινε σύμβολο του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
