Απελάσεις των Ελλήνων Υπηκόων: Το σχέδιο που διέλυσε την Ρωμιοσύνη της Πόλης το 1964-65.
Τον Μάρτιο του 1964 η κυβέρνηση του Ισμέτ Ινονού έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιο διάλυσης της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης. Δεν επρόκειτο για αιφνίδια αντίδραση στην ένταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων ή στις συγκρούσεις στην Κύπρο που είχαν αίτημα την αυτοδιάθεση των Ελλήνων.
Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες και στοιχεία που ήρθαν στο φως μετά τη δημοσίευση των πρακτικών της δίκης για τα Σεπτεμβριανά του 1955, το σχέδιο μαζικών απελάσεων Ελλήνων υπηκόων είχε καταστρωθεί ήδη από το 1957.
Κατά την κατάθεσή του, ο στρατηγός Ρεφίκ Τουλγκά –υπασπιστής του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ– αποκάλυψε ότι υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο απέλασης και δήμευσης περιουσιών των Ελλήνων. Το γεγονός ότι τόσο ο Μπαγιάρ όσο και ο Ινονού προέρχονταν από το ιδεολογικό περιβάλλον του Κομιτάτου «Ένωση και Πρόοδος» δείχνει τη συνέχεια μιας πολιτικής αντίληψης που στόχευε συστηματικά στις μη μουσουλμανικές κοινότητες.
Οι απελάσεις των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη το 1964 σημαδεύτηκαν από τον σκληρό περιορισμό που επέβαλε η τουρκική κυβέρνηση: κάθε απελαθείς έλληνας υπήκοος επιτρεπόταν να πάρει μαζί του μόνο μία βαλίτσα με προσωπικά είδη έως 20 κιλά και το χρηματικό ποσό των 20 δολαρίων. Όλη η ακίνητη και κινητή περιουσία τους δεσμεύτηκε, οδηγώντας στον ξεριζωμό της Ρωμιοσύνης.
Ο πληθυσμός της ομογένειας μειώθηκε κατά 45.000 μέσα σε έναν μόλις χρόνο καθώς σε πολλές οικογένειες το ένα μέλος ήταν Έλληνας υπήκοος ενώ τα υπόλοιπα Τούρκοι υπήκοοι, κι ως εκ τούτου όλη η οικογένεια ακολουθούσε τον απελαθεντα. Επίσης πολύ ήταν αυτοί που έφυγαν φοβούμενοι τα χειρότερα, καθώς από τον Απρίλιο του 1964 ξεκίνησε δριμύτατο μποϊκοτάζ των ελληνικών επιχειρήσεων και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Οι απελάσεις του 1964-65 δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός. Αποτελούσαν την κορύφωση μιας διαρκούς πολιτικής περιορισμών και διωγμών, στο πλαίσιο της ακραίας εθνικιστικής πολιτικής που ακολούθησε η Δημοκρατία της Τουρκίας με στόχο τον εκτουρκισμό της οικονομίας, της παιδείας και γενικά όλων των τομέων της ζωής:
Το 1932 απαγορεύθηκε η άσκηση πολλών επαγγελμάτων από Έλληνες υπηκόους.
Το 1941-2 εφαρμόστηκε μια πετυχημένη «συνταγή» από την περίοδο της Γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών, η επιστράτευση των ανδρών στα τάγματα εργασίας.
Το 1942 ψηφίστηκε ο ληστρικός φόρος περιουσίας. Βασικά κριτήρια για τον καθορισμό του φόρου –γνωστού και ως βαρλίκι– ήταν η θρησκεία και η εθνικότητα.
Το 1955 έγιναν τα Σεπτεμβριανά, το ανθελληνικό πογκρόμ που περιγράφηκε ως «Η Νύχτα των Κρυστάλλων» του ελληνισμού της Πόλης.
Αδιαμφισβήτητα η απέλαση των Ελλήνων υπηκόων το 1964-65 υπήρξε μια από τις πλέον βάναυσες παραβιάσεις της Συνθήκης της Λωζάννης. Η οποιαδήποτε επίλυση της Συμφωνίας της Αγκυρας του 1930 δεν ισχύει, αφού δεν μπορεί η διεθνής σύμβαση της Λωζάννης να αντικατασταθεί από μια διμερή σύμβαση. Επίσης, η απέλαση των περίπου 12.000 Ελλήνων της Πόλης υπήρξε μια πράξη μείζονος κλίμακας παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου όπως του Καταστατικού του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1950) που η Τουρκία είχε ενστερνιστεί από το 1954. Ο βάναυσος και βίαιος τρόπος με τον οποίον διενεργούνταν οι απελάσεις, με τη δέσμευση όλων των περιουσιακών στοιχείων των Ελλήνων υπηκόων για πολλές δεκαετίες –οι συνέπειες υφίστανται μέχρι σήμερα– κάτω από ένα έντονο κλίμα τρομοκράτησης του ελληνισμού της Πόλης την περίοδο 1964-65, με την παράλληλη εφαρμογή του προγράμματος διάλυσης των ελληνικών κοινοτήτων των νήσων της Ιμβρου και Τενέδου, αποτελούν μείζονος κλίμακας παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων με νομικές συνέπειες που δεν παραγράφονται.
