Τα δεινά που υπέφεραν οι πρόγονοί μας, Χριστιανοί των χωριών του Παγγαίου, από τους Τούρκους. Το απόσπασμα είναι από καταγραφή και περιγραφή του μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου στις 2 Ιουνίου 1905.
«Εις του πρόποδας του Παγγαίου όρους κείνται ανθηρόται καθαρώς ελληνικαί κωμοπόλεις, έχουσαι όμως το ατύχημα δια τον λόγον ακριβώς τούτον να υφίστανται πιέσεις παρά τινός ισχυρού και πλουσιοτάτου Τούρκου Αγά του εκ Τσερέπλιανης διαβόητου άλλοτε λήσταρχου Σακήρ Αγά, αποβιώσαντος μόλις προ δύο μηνών και εγκαταλείποντας τέσσαρας υιούς υπερπλούτους εξ αρπαγών και αδικιών και επιφόβους λίαν ως εκ των αγρίων διαθέσεων, ών παρά του αιμοβόρου πατρός των εκληρονόμησαν. Ο εν λόγω Σακήρ Αγά και οι υιοί του, μη αρκούμενοι εις όσα ήρπασαν και αρπάζουσι παρά ιδιωτών εν πλήρει φωτί, έθηκαν άρπαγα χείρα και επί του κοινού και δια κοινήν χρήσιν δι’ επισήμων Αυτοκρατορικών Φιρμανίων προωρισμένου βουνού, εις τα υπώρειας του οποίου κείνται τα Χριστιανικά χωρία Κιούπκιοϊ (με 500 οικογενείας), Ροδολείβος (με 700 οικογ.), Κρομμύστα (με 200 οικογ.), Βιτάστα (με 200 οικογ..), Αντζίστα κ.τ.λ. και κατέλαβον λοιπόν αυθαιρέτως μεγάλας εκτάσεις δάσους του κοινού τούτου βουνού (τζεμπάλι μουμπάχ) και απαγορεύουσι δια μυρίων εκφοβιστικών μέσων τους περιοίκους Χριστιανούς και Οθωμανοιύς να βόσκωσιν εκεί τα ζώα των, να ξυλεύονται, να κόπτωσι χόρτον και να χρησιμοποιώσιν εν γένει το τμήμα εκείνο του βουνού, το οποίον η απληστία των θέλει μόνον δι΄ εαυτούς…».
Ο επίτροπος του μητροπολίτη Παπά Γεώργιος προσέφυγε στις αρχές της Ζίχνης όπου δικαιώθηκαν, αλλά όπως συνεχίζει ο Χρυστόστομος οι αγάδες δεν καταλάβαιναν τίποτε:
«…Αλλ’ οι βάρβαροι ούτοι αγάδες οπλίσαντες ανθρώπους, εξαπατήσαντες δε και τους κατά τύχην εκεί περιπολούντας στρατιώτας, επετέθησαν κατά των αθώων και αόπλων και άλλους μεν εξυλοκόπησαν, άλλων έθραυσαν τα κνήμας και τα χείρας, άλλους δε επυροβόλησαν και εμωλώπισαν. Να μαίνωσι μυστικά τοιαύτα εγκλήματα βεβαίως δεν ήτο δυνατόν…»
Το κείμενο προέρχεται από το «Αρχείον του Εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου» μια πολύτιμη για την σύγχρονη ιστορία μας τρίτομη έκδοση του ΜΙΕΤ (Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας).
