Η Σμύρνη ήταν αδιαμφισβήτητα μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ήδη από τον 17ο αιώνα, αποτελούσε τον προορισμό των καραβανιών από τη Μέση Ανατολή που κουβαλούσαν τα πλούτη της.
Επίσης, το 1877 ολοκληρώθηκε η προκυμαία (quai) της Σμύρνης, η οποία έδωσε στην πόλη ευρωπαϊκό αέρα και μεγάλη διευκόλυνση στα καράβια, που πλέον μπορούσαν να σταθμεύσουν εκεί. Όσον αφορά τον πληθυσμό της, αυτός σύμφωνα με Γερμανό Πρόξενο ανέρχεται στις αρχές του 20ου αιώνα σε 300.000. Οι Οθωμανοί υπήκοοι ήταν 245.000, από τους οποίους σχετική πλειοψηφία αποτελούν οι Έλληνες με 110.000. Ακολουθούν οι Τούρκοι με 90.000, οι Εβραίοι με 30.000 και οι Αρμένιοι με 15.000. Τέλος, υπήρχαν και 55.000 ξένοι εγκατεστημένοι (Έλληνες, Ιταλοί, Γάλλοι, Βρετανοί και άλλοι). Η πόλη εκτεινόταν από τους πρόποδες των ορών Σίπυλο και Πάγος μέχρι την προκυμαία της.
Η πόλη χωριζόταν στον άνω μαχαλά (άνω πόλη) και στον κάτω μαχαλά (κάτω πόλη).Ο άνω μαχαλάς κατοικείτο από Τούρκους, Εβραίους και λίγους Έλληνες, ενώ στον κάτω μαχαλά εντοπίζονται αποκλειστικά οι χριστιανικοί πληθυσμοί, δηλαδή Έλληνες, Αρμένιοι και Ευρωπαίοι. Σε αυτό το σημείο γεννιέται το ερώτημα εάν οι συνοικίες της Σμύρνης ήταν ομογενοποιημένες ή όχι.
Είναι σημαντικό να αναφερθούμε στην εθνοτική κατανομή των πληθυσμών στις συνοικίες. Ήδη από τον 17ο αιώνα, εντοπίζεται ο χωρικός διαχωρισμός των πληθυσμών της Σμύρνης. Αλλού ζουν δηλαδή, για παράδειγμα, οι Έλληνες και αλλού οι Αρμένιοι. Στα τέλη του 19ου αιώνα με την επίδραση του κοσμοπολιτισμού, τα πράγματα αρχίζουν σε κάποιο βαθμό να αλλάζουν. Οι άνθρωποι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι δεν υπάρχει λόγος να ζούνε χωριστά. Από την άλλη πλευρά, όμως, βρισκόμαστε και σε περίοδο αναδιοργάνωσης των εθνο-θρησκευτικών ομάδων (μιλλέτ) από την αυτοκρατορία, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα τη συσπείρωση και τον ανταγωνισμό των ομάδων για επικράτηση στον χώρο. Τέλος, μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στο κατώφλι του εθνικισμού με τις τραγικές συνέπειες που γνωρίζουμε.
Pınarbaşı (Bounar Bachi – περίπου 4 χλμ. ΝΑ της Bornova)
Του Γεώργιου Γαλανάκη
